OpenStreetMap (OSM)
OpenStreetMap – de open kaart die helpt bij het ontdekken, controleren en vastleggen van de wereld om ons heen.
🌍 Platform: OpenStreetMap
📱 Type: Open kaart / geografische databank / routebron
📍 Focus: wegen, paden, natuur, landschap, gebouwen, hoogtes, heuvels, toppen en andere geografische objecten
👤 Beheer: OpenStreetMap Foundation en een wereldwijde gemeenschap van vrijwilligers
💶 Kosten: gratis te gebruiken
📥 GPX: routegegevens kunnen worden gebruikt in combinatie met verschillende OSM-gebaseerde routeplanners en apps
🎯 Bijzonder: open geografische data die door gebruikers wereldwijd wordt aangevuld en verbeterd
Wat is OpenStreetMap?
OpenStreetMap is een wereldwijde, door vrijwilligers gemaakte kaart. De kaart bevat veel meer dan alleen wegen en fietspaden. Ook wandelpaden, natuurgebieden, water, gebouwen, parkeerplaatsen, uitzichtpunten, hoogtes, heuvels, toppen en allerlei andere geografische kenmerken kunnen worden vastgelegd.
OpenStreetMap is daarmee niet alleen een kaart om de weg te vinden. Het is vooral een grote open geografische databank.
Voor VergetenKilometers is dat interessant. Bij het samenstellen van routes kijk ik niet alleen naar de route zelf, maar ook naar wat er onderweg te ontdekken is.
Wie maakt OpenStreetMap?
OpenStreetMap wordt gemaakt door een wereldwijde gemeenschap van vrijwilligers. Iedereen kan, binnen de richtlijnen van het project, gegevens toevoegen, verbeteren of corrigeren.
Daardoor verandert de kaart voortdurend.
Een ontbrekend wandelpad kan worden toegevoegd. Een foutieve naam kan worden gecorrigeerd. Een uitzichtpunt kan worden vastgelegd. Ook een heuvel of top die nog ontbreekt, kan worden toegevoegd.
Juist dat laatste is voor VergetenKilometers interessant.
OpenStreetMap als onderzoeksbron
Bij het onderzoeken van Nederlandse heuvels en toppen gebruik ik OpenStreetMap onder andere om:
-
de exacte ligging van een top te bepalen;
-
te kijken welke namen al bekend zijn;
-
wandel- en fietspaden te vinden;
-
hoogtepunten en andere geografische objecten te herkennen;
-
de omgeving van een heuvel te onderzoeken;
-
te controleren of een top al in OSM staat;
-
ontbrekende of onjuiste gegevens te signaleren.
OpenStreetMap is daarbij één van de bronnen. Voor hoogtegegevens gebruik ik bijvoorbeeld ook het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN).
Dat onderscheid is belangrijk: een kaartgegeven en een hoogteonderzoek zijn niet automatisch hetzelfde.
Een heuvel toevoegen aan OpenStreetMap
Een top die nog niet in OpenStreetMap staat, kan worden toegevoegd als deze daadwerkelijk in het landschap aanwezig is.
Voor een natuurlijke top kan bijvoorbeeld de tag:
natural=peak
worden gebruikt.
Daarbij kunnen onder andere een naam en hoogte worden vastgelegd:
name=...
ele=...
De positie van de top hoort zo nauwkeurig mogelijk bij het hoogste punt te worden geplaatst.
Voor VergetenKilometers betekent dit dat een onderzoek naar een onbekende of ontbrekende top kan leiden tot een verbetering van de openbare kaart.
Een naam toevoegen is iets anders
Hier ligt een belangrijk verschil.
OpenStreetMap is bedoeld om vast te leggen wat er in werkelijkheid bestaat en aantoonbaar gebruikt wordt. Een naam is daarom niet bedoeld als een naam die een mapper zelf bedenkt omdat die logisch of mooi klinkt.
Wanneer een heuvel aantoonbaar Keramiekberg heet, kan die naam worden vastgelegd.
Maar wanneer een naamloze heuvel bij een keramiekcentrum ligt en ik zelf bedenk dat Keramiekberg een passende naam zou zijn, betekent dat nog niet dat deze naam in OpenStreetMap thuishoort.
Drie situaties
🟢 Bestaande naam
De naam is aantoonbaar terug te vinden in bijvoorbeeld:
-
een officiële kaart;
-
een gemeentelijke publicatie;
-
historische kaarten;
-
informatie van een terreinbeheerder;
-
betrouwbare lokale bronnen;
-
aantoonbaar lokaal gebruik.
Dan kan de naam als bestaande naam worden vastgelegd.
🟡 Historische naam
Een oude kaart kan een interessante historische naam laten zien.
Dat is waardevolle informatie, maar een historische naam hoeft niet automatisch de huidige naam van een plek te zijn.
Daarom is het belangrijk onderscheid te maken tussen een historische naam en een actuele naam.
🔴 Zelfbedachte naam
Een naam die uitsluitend door de mapper zelf is bedacht, hoort niet zomaar als name=* in OpenStreetMap te worden geplaatst.
Een logische naam is namelijk nog geen bestaande naam.
Kan een nieuwe naam ooit ontstaan?
Dat is een interessante nuance.
Bijna iedere plaatsnaam is ooit door iemand bedacht. Een nieuwe naam kan uiteindelijk een werkelijke naam worden wanneer die naam daadwerkelijk door mensen wordt gebruikt.
De volgorde is dan belangrijk:
naam bedenken → naam voorstellen → naam daadwerkelijk gebruiken → aantoonbaar gebruik ontstaat → eventueel opnemen als naam in OpenStreetMap
Niet:
naam bedenken → direct in OpenStreetMap zetten → daardoor bestaat de naam.
Voor VergetenKilometers is dit onderscheid belangrijk. Een naam die op een routepagina wordt gebruikt, is daarmee nog niet automatisch een officiële of algemeen gebruikte geografische naam.
OpenStreetMap en hoogte
Voor het onderzoek naar heuvels en toppen is ook de hoogte belangrijk.
In Nederland wordt de hoogte doorgaans gerelateerd aan NAP. Voor VergetenKilometers gebruik ik waar mogelijk betrouwbare hoogtegegevens, bijvoorbeeld uit het Actueel Hoogtebestand Nederland.
OpenStreetMap kan vervolgens worden gebruikt om de top geografisch vast te leggen.
Bijvoorbeeld:
natural=peak
name=Keramiekberg
ele=52
De herkomst van de gegevens blijft daarbij belangrijk. Een hoogte die in OSM staat, is niet automatisch de meest nauwkeurige beschikbare hoogte.
Daarom combineert VergetenKilometers OSM waar nodig met andere bronnen.
OpenStreetMap en VergetenKilometers
OpenStreetMap heeft voor VergetenKilometers meerdere functies.
🗺️ Kaart
De kaart helpt om routes, paden en landschapselementen te bekijken.
🔎 Onderzoek
OSM helpt bij het zoeken naar onbekende of ontbrekende heuvels, toppen en andere interessante plekken.
🥾 Routevoorbereiding
Wandel- en fietspaden kunnen worden gebruikt om mogelijke routes samen te stellen of bestaande routes te controleren.
📍 Locatiebepaling
Bij een heuvel of top kan nauwkeurig worden gekeken waar het hoogste punt of het relevante geografische object ligt.
🌍 Open data
Omdat de gegevens door een wereldwijde gemeenschap worden verzameld en verbeterd, is OpenStreetMap een waardevolle aanvulling op commerciële kaartdiensten.
OSM is niet altijd de waarheid
OpenStreetMap is een fantastische bron, maar ook hier geldt:
controleer wat je gebruikt.
De kaart wordt door vrijwilligers onderhouden. Daardoor kunnen gegevens ontbreken, verouderd zijn of onjuist zijn.
Vooral bij het onderzoek naar heuvels en toppen kijk ik daarom verder dan alleen de OSM-kaart.
Bijvoorbeeld:
OpenStreetMap → locatie en geografische gegevens
AHN → hoogteonderzoek
historische kaarten → naamgeving en geschiedenis
andere betrouwbare bronnen → aanvullende controle
Door verschillende bronnen naast elkaar te leggen ontstaat een beter beeld van een plek.
Een klein onderzoeksdossier
Bij het onderzoeken van een nieuwe top is het handig om de gegevens systematisch vast te leggen.
Bijvoorbeeld:
Onderdeel Gegevens Locatie OSM / coördinaten Top naam van de top OSM-type bijvoorbeeld natural=peak Hoogte AHN / NAP Naambron kaart, historie, gemeente, lokaal gebruik Naam actueel? ja / waarschijnlijk / onbekend OSM-status bestaand / aangepast / toegevoegd Onderbouwing korte toelichting VergetenKilometers route en onderzoeksinformatie
Zo ontstaat niet alleen een kaartpunt, maar een controleerbare onderzoekslijn.
OpenStreetMap en de filosofie van VergetenKilometers
Voor VergetenKilometers is OpenStreetMap meer dan een hulpmiddel om een route te tekenen.
Het past bij het idee achter de website:
Wie niet vertrekt komt nooit aan!
Maar voordat je vertrekt, valt er vaak al veel te ontdekken.
Een naamloze heuvel op de kaart kan aanleiding zijn om verder te zoeken. Waar ligt het hoogste punt? Hoe hoog is de heuvel werkelijk? Heeft de plek een naam? Is die naam historisch of wordt hij nog steeds gebruikt? Welke paden lopen ernaartoe?
Zo wordt een kaart soms het begin van een onderzoek.
En uiteindelijk misschien ook van een nieuwe route.
Aandachtspunten
OpenStreetMap is een open en waardevolle bron, maar gebruik de gegevens bewust.
Vooral bij naamgeving geldt:
niet alles wat logisch klinkt, is een bestaande naam.
Voor VergetenKilometers betekent dit dat nieuwe namen eerst worden onderzocht voordat ze als bestaande geografische naam worden gepresenteerd.
Bij twijfel is het beter om een naam als “nader onderzocht” te beschouwen dan om een zelfbedachte naam als officiële naam te presenteren.
Dat maakt het onderzoek misschien iets minder snel, maar wel betrouwbaarder.
VergetenKilometers gebruikt OpenStreetMap als hulpmiddel voor ontdekken, onderzoeken, controleren en routes maken.
Een open kaart voor een wereld die nog lang niet is uitgelopen.