Bruinkoolwinning Garzweiler – een verborgen verhaal onder de grond

Wat je vanaf de Skywalk niet kunt zien

Vanaf de Jackerath Garzweiler Skywalk kijk je uit over een indrukwekkend landschap. Gigantische machines, diepe terrassen en kilometerslange transportbanden maken duidelijk hoe groot de bruinkoolwinning hier is.

Maar onder dat landschap gebeurt iets wat je vanaf de Skywalk niet kunt zien.

De winning van bruinkool heeft namelijk ook gevolgen voor het grondwater.

Om bruinkool op grote diepte in dagbouw te kunnen winnen, moet de groeve droog worden gehouden. Daarvoor wordt op grote schaal grondwater opgepompt. De bruinkool wordt in het Rijnlandse mijngebied op dieptes van ongeveer 100 tot 300 meter gewonnen.

Water kent geen landsgrens

Het opgepompte grondwater komt niet alleen uit de directe omgeving van de groeve. Het grondwatersysteem loopt onder de grens tussen Duitsland en Nederland door.

Een belangrijk onderdeel daarvan is de Roerdalslenk. Deze diepe geologische structuur loopt door Midden-Limburg en bevat grote hoeveelheden diep grondwater. De provincie Limburg beschouwt dit grondwater als een belangrijke strategische zoetwatervoorraad.

De Duitse bruinkoolwinning heeft daardoor ook een relatie met het grondwatersysteem aan Nederlandse zijde.

Vooral voor het natuurgebied De Meinweg, ten oosten van Roermond, is dit van belang. De natuur in dit gebied is op verschillende plaatsen afhankelijk van grondwater. Een verlaging van de grondwaterstanden kan daardoor gevolgen hebben voor grondwaterafhankelijke natuur.

Water terugbrengen in de ondergrond

Om de gevolgen van de Duitse grondwateronttrekking te beperken, worden aan Duitse zijde grote hoeveelheden gezuiverd water geïnfiltreerd.

Dat klinkt eenvoudig, maar het is eigenlijk een bijzonder systeem:

grondwater wordt opgepompt om de groeve droog te houden → een deel van dat water wordt gezuiverd → vervolgens wordt het water elders weer in de bodem gebracht.

Met deze infiltratie wordt geprobeerd de grondwaterstanden en de grondwaterstroming in de omgeving van onder andere de Meinweg op peil te houden. De effecten worden voortdurend gemonitord en de hoeveelheid geïnfiltreerd water kan worden aangepast wanneer dat nodig is.

Onderzoek naar de Roerdalslenk laat zien dat de infiltratie bij de Meinweg een belangrijk onderdeel vormt van de waterbalans van het gebied.

Niet alleen Garzweiler speelt een rol

Het is verleidelijk om alle veranderingen in het Limburgse grondwater aan Garzweiler toe te schrijven. Dat zou echter te eenvoudig zijn.

Het diepe grondwater in de Roerdalslenk wordt beïnvloed door verschillende onttrekkingen in Nederland, België en Duitsland. De provincie Limburg constateert dat de stijghoogte – de druk van het grondwater – in het diepe pakket van de Roerdalslenk momenteel een dalende trend vertoont. Het grondwaterlichaam voldoet daarmee niet aan de eisen van de Europese Kaderrichtlijn Water.

Daarom wordt er grensoverschrijdend onderzoek gedaan naar de oorzaken en naar maatregelen voor de toekomst.

En wat gebeurt er als de bruinkoolwinning stopt?

Daar begint een nieuw hoofdstuk.

Wanneer de pompen uiteindelijk minder of niet meer nodig zijn, zal het grondwatersysteem zich langzaam opnieuw gaan instellen. De enorme groeves zullen geleidelijk worden gevuld met water en het landschap zal opnieuw veranderen. Dat proces gaat niet van de ene op de andere dag: het herstel van de grondwaterstanden en de ontwikkeling van de nieuwe landschappen zal vele jaren duren.

Ook de waterhuishouding verandert daardoor. Het water dat nu wordt opgepompt en gebruikt voor infiltratie is na het beëindigen van de mijnbouw niet meer in dezelfde hoeveelheid beschikbaar. In het Rijnlandse mijngebied wordt daarom al nagedacht over toekomstige oplossingen, waaronder het gebruik van Rijnwater.

De Provincie Limburg houdt bij de toekomstige afspraken over de diepe grondwatervoorraad dan ook nadrukkelijk rekening met de afbouw van de bruinkoolwinning in Nordrhein-Westfalen.

Van mijnbouwlandschap naar waterlandschap

Wie bij de Jackerath Skywalk staat, kijkt dus eigenlijk naar meer dan een enorme bruinkoolgroeve.

Je kijkt naar een landschap dat voortdurend verandert.

Eerst was er het oorspronkelijke landschap. Daarna kwamen de bruinkoolwinning, de enorme grondwateronttrekkingen en de verplaatsing van dorpen. Nu wordt al nagedacht over de periode na de mijnbouw, waarin de enorme groeves uiteindelijk veranderen in nieuwe water- en natuurgebieden.

En ondertussen loopt onder je voeten een grensoverschrijdend grondwatersysteem dat zich niets aantrekt van de grenspaaltjes tussen Duitsland en Nederland.

Een indrukwekkend landschap met een verhaal

Dat maakt de Jackerath Garzweiler Skywalk voor VergetenKilometers extra bijzonder.

Boven de grond zie je de gevolgen van de bruinkoolwinning.

Onder de grond speelt zich een minstens zo interessant verhaal af.

Wie vanaf de Skywalk naar de groeve kijkt, ziet daarom niet alleen een indrukwekkend industrieel landschap.

Je kijkt naar een landschap in verandering.

Meer informatie en bronnen

Wie zich verder wil verdiepen in de gevolgen van de Duitse bruinkoolwinning voor het Limburgse grondwater, vindt uitgebreide informatie bij onder andere de Provincie Limburg en het RIVM.

- "Provincie Limburg – Grondwater is drinkwater" (https://reference-url-citation.invalid/10)

- "Onderzoek: The impact of Groundwater Extractions in the Roer Valley Graben" (https://reference-url-citation.invalid/11)

- "Natura 2000-plan Meinweg – grondwater en bruinkoolwinning" (https://reference-url-citation.invalid/12)

- "RIVM – Grondwaterstandsverlagingen door Duitse bruinkoolwinning in de Roerdalslenk" (https://reference-url-citation.invalid/13)

Deze pagina is bedoeld als achtergrondinformatie bij de route Jackerath – Garzweiler Skywalk. VergetenKilometers wil hiermee vooral laten zien welk verhaal er achter het landschap schuilgaat.

Jackerath